Flexão de nomes, verbos e posposições na língua Khĩsêtjê
DOI:
https://doi.org/10.5216/racs.v9.86629Palavras-chave:
Khĩsêtjê, línguas Macro-Jê, flexão, morfologiaResumo
Esta pesquisa aborda a flexão de nomes, verbos e posposições na língua materna do povo Khĩsêtjê. O primeiro autor do trabalho é membro do povo Khĩsêtjê, morador da aldeia Khĩkatxi. A pesquisa foi realizada no âmbito do Programa de Iniciação à Pesquisa Científica, Tecnológica e em Inovação (PIP) da Pró-reitoria de Pesquisa e Inovação (PRPI) da Universidade Federal de Goiás (UFG). Na língua Khĩsêtjê, os nomes possuíveis, os verbos e as posposições apresentam flexão de pessoa. Além disso, os verbos apresentam flexão de finitude, distinguindo entre as formas finita e não finita. Durante a pesquisa, foram elaborados paradigmas de flexão de palavras de diferentes classes gramaticais. Além disso, foi feito um levantamento exaustivo das posposições da língua Khĩsêtjê. Os resultados da pesquisa comporão a gramática pedagógica da língua Khĩsêtjê, a ser utilizada na Escola Estadual Indígena Central de Educação Básica Khĩsêtjê (EEICEB Khĩsêtjê).
Downloads
Referências
GUEDES, Marymarcia. Sɨwǰá mẽkapẽrẽra. Suyá: a língua da gente. Um estudo fonológico e gramatical. (Tese de doutorado.) Tese (Doutorado em Linguística) – Universidade Estadual de Campinas, Campinas: Universidade Estadual de Campinas, 1993. doi: 10.47749/T/UNICAMP.1993.62541
NIKULIN, Andrey; SALANOVA, Andrés Pablo. Northern Jê verb morphology and the reconstruction of finiteness alternations. International Journal of American Linguistics, v. 85, n. 4, p. 533–67, 2019. doi: 10.1086/704565
NONATO, Rafael Bezerra. Clause chaining, switch reference and coordination. Tese (Ph.D. in Linguistics) – Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, MA: Massachusetts Institute of Technology, 2014.
SANTOS, Ludoviko Carnasciali dos. Descrição de aspectos morfossintáticos da língua Suyá (Kĩsêdjê), família Jê. Tese (Doutorado em Linguística) – Universidade Federal de Santa Catarina, Florianópolis: Universidade Federal de Santa Catarina, 1997.
SUYÁ, Jamthô; NIKULIN, Andrey. Léxico especializado referente a parentesco na língua Khĩsêtjê. In: CRUZ, Aline da; NIKULIN, Andrey; OLIVEIRA, Christiane Cunha de; MAGALHÃES, Marina Maria Silva; SANTOS, Bárbara Heliodora P. dos (orgs.). Americanistas no Cerrado: estudos sobre línguas indígenas. Goiânia: CEGRAF, no prelo.
SUYÁ, Jamthô; SUYÁ, Khawiri; NIKULIN, Andrey. As consoantes, as vogais e suas combinações na língua Khĩsêtjê. Amerindia, v. 46, n. 1, p. 51–102, no prelo.
SUYÁ, Tempty. Mbry ro sáhôrô: descrição e análise linguística de um gênero de fala do povo Khĩsêtjê. Dissertação (Mestrado em Linguística) – Universidade Estadual de Campinas, Campinas: Universidade Estadual de Campinas, 2023.
SUYÁ, Temptxi; Kayabi, Kaomi Suyá; SUYÁ, Gaidoberi; SUYÁ, Petoroti; SUYÁ, Hwĩti. Kĩsêdjê kapẽrẽ. São Paulo, Brasília: Instituto Socioambiental, 1999.
SUYÁ, Wetanti; SUYÁ, Mayuri; SUYÁ, Kokatá; SUYÁ, Ropkrãsê; SUYÁ, Nhikraberi; SUYÁ, Mbentykrari; SUYÁ, Kaiusa; SUYÁ, Weteme Trumai; SUYÁ, Amtôtxinti; SUYÁ, Tepmtongôkatxi Trumai; SUYÁ, Koiroro; SUYÁ, Teptanti Juruna; KAIABI, Poãn Trumai; SUYÁ, Ngáty Kaiabi. Wâtân khwê wa nhõ twâ. Livro sobre nutrição. Belo Horizonte: Literaterras, 2012.
Downloads
Publicado
Versões
- 2026-07-10 (3)
- 2026-06-19 (2)
- 2026-06-18 (1)
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2026 Articulando e Construindo Saberes

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Autoras(es) autorizam a Articulando e Construindo Saberes a publicar artigo, caso seja aceito, firmando sua contribuição como original e não submetida a outra editora para publicação. Em caso de aceite e publicação, artigos da Articulando e Construindo Saberes possuem licença Creative Comons CC-BY.
